Yvonne Tas
DGF Discovery!
Discovery Channel is boeiend. Maar huren in De Gruyter Fabriek ook. In december 2008 klopt Yvonne Tas in haar nieuwe kantoorruimte (A.003) op een houten wandje. Hol. Nieuwsgierig boort ze een flink gat. In het licht van een zaklamp ziet ze bespinragde buizen, kokers en gruis. De trotse ontdekster van het buispostsysteem van De Gruyter Fabriek: “Ik heb me gek gepoetst. Maar industrieel erfgoed moet je koesteren.”
 |
Voor de lezer die na pakweg 1970 is geboren: buispost is een transportsysteem, waarmee goederen in kokers met behulp van luchtdruk door een complex netwerk van buizen worden getransporteerd. Vaak gaat het om poststukken, facturen, orders of papiergeld. De oorsprong ligt in Oostenrijk, waar Weense ingenieurs vanaf 1799 de gepatenteerde pneumatische ‘Eilkorrespondenzban’ ontwikkelden.
Hun vondst bleef evenwel in de la liggen. Zo ging Londen met de eer strijken: in 1853 kwam een 200 meter lange buispostverbinding tot stand tussen de Londen Stock Exchange en een telegrafiestation. Later volgden onder meer Berlijn, Parijs – met maar liefst 467 kilometer buispost – en Rio de Janeiro. Vooral postbedrijven zagen brood in het systeem, waarbij ondergrondse buizen vanuit een centrale naar tientallen districtskantoren, banken en overheidsinstellingen liepen.
In ons land heeft alleen Rotterdam een bescheiden stadsbuispost gekend – 1400 meter lang. Rond 1930 beleefde buispost een opmars in het bedrijfsleven en de krantenwereld. Het inpandige gebruik was veilig en efficiënt. Vanaf de jaren zeventig hebben telex, fax en e-mail de buispost de das omgedaan, al zijn er nog geavanceerde systemen op de markt.
Hun vondst bleef evenwel in de la liggen. Zo ging Londen met de eer strijken: in 1853 kwam een 200 meter lange buispostverbinding tot stand tussen de Londen Stock Exchange en een telegrafiestation. Later volgden onder meer Berlijn, Parijs – met maar liefst 467 kilometer buispost – en Rio de Janeiro. Vooral postbedrijven zagen brood in het systeem, waarbij ondergrondse buizen vanuit een centrale naar tientallen districtskantoren, banken en overheidsinstellingen liepen.
In ons land heeft alleen Rotterdam een bescheiden stadsbuispost gekend – 1400 meter lang. Rond 1930 beleefde buispost een opmars in het bedrijfsleven en de krantenwereld. Het inpandige gebruik was veilig en efficiënt. Vanaf de jaren zeventig hebben telex, fax en e-mail de buispost de das omgedaan, al zijn er nog geavanceerde systemen op de markt.
 |
Dode muizen
Wim van Zoggel, die 25 jaar bij de Technische Dienst van De Gruyter werkte, kent het systeem. “Toen ik in 1974 van fabriek I in de binnenstad naar fabriek II overstapte (de huidige DGF – red.), was de buispost al buiten gebruik. Maar jarenlang was het de ondergrondse postverbinding tussen het kantoor en hal 5 en 6, waar de expeditie zat.
Hier op kantoor belden meisjes de hele dag met De Gruyterwinkels om bestellingen op te nemen. Die orders gingen in buizenkokers naar de expeditie. Mooi systeem, al haalden ze er ook geintjes mee uit. Soms werd vanaf de expeditie een dode rat of muis in een koker teruggestuurd. Om die reden werd er een fietsslot op het buisstation in de expeditie gedaan. Alleen de chef had het sleuteltje.”
Hier op kantoor belden meisjes de hele dag met De Gruyterwinkels om bestellingen op te nemen. Die orders gingen in buizenkokers naar de expeditie. Mooi systeem, al haalden ze er ook geintjes mee uit. Soms werd vanaf de expeditie een dode rat of muis in een koker teruggestuurd. Om die reden werd er een fietsslot op het buisstation in de expeditie gedaan. Alleen de chef had het sleuteltje.”
Yvonne Tas van EvenementenTekening.nl is dolblij met de in- en uitgaande buizenpost, een installatie van Lanson Engineering Co. Ltd. “Het geeft karakter aan deze ruimte. Sterker nog: ik heb er mijn kantoor op ingericht met een Gispen-bureau en -stoel en een grijze gietvloer. Maar één mysterie blijft onopgelost. Bij de installatie lagen 45 identieke sleuteltjes. Waar dienden die voor? Ach, er moet altijd iets te raden overblijven.”
 |
Tekst: Eric Alink
